Zuzanna Orlińska, Ani słowa o Zosi

ani-slowa-o-zosiZ czego słynie Szczebrzeszyn?

Z chrząszcza, który brzmi w trzcinie, rzecz jasna.  Antonina Chrobot, bohaterka powieści Zuzanny Orlińskiej Ani słowa o Zosi nie wiedziała jednak ani o chrząszczu, którego podobizna zdobi rynek znanego polskiego miasteczka, ani  o starym domu, który odziedziczyła jej matka, ani o historii rodzinnej, która rozegrała się w Szczebrzeszynie w czasie wojny.

 

Jako że wszystkie drogi prowadzą do Szczebrzeszyna, to trafi tam i zbuntowana czternastolatka, Tosia Chrobotówna. Pozna ciotkę Halę Grzebałtowską, tak dokładnie genealogicznie rzecz biorąc cioteczną prababkę, emerytowaną nauczycielkę, charakteryzującą się  atletyczną posturą, burzą siwych kręconych włosów, męskimi butami w rozmiarze 44 (Uwaga ! To nie są cechy typowe dla emerytowanych nauczycielek!!!) oraz – wiatrówką pożyczoną od kościelnego… Ciocia Hala jest nieco szalona i ma niezwykły temperament, jak na osiemdziesięciolatkę. Pełne temperamentu są wszystkie postacie powieści, także Tosia – bohaterka i narratorka utworu. Tosia ma także zmysł obserwacyjny – tak uważa jej polonistka. I ma go naprawdę – oto przykłady. O swoim ojcu dziewczyna pisze:

Moi rodzice poznali się na polonistyce. Tata prowadził ćwiczenia z analizy komparatystycznej, czy jak się to tam nazywa. Był już także dobrze zapowiadającym się poetą (którym zresztą do dzisiaj pozostał).(…) Tata jest bardzo wyczulony na punkcie własnej legendy poety przeklętego. Niezwykle dba o to, by przedstawiać się światu jako radyklany outsider, skrajny nonkonformista, wrażliwy brutal, anarchista i buntownik (mam nadzieję, że niczego nie pominęłam).

Ojcowie zbuntowanych nastolatek – miejcie się na baczności!

Tosia wspaniale charakteryzuje także swoją matkę, ciotkę (genealogicznie rzecz biorąc cioteczna prababkę), wiele innych osób, które spotyka (rewelacyjny jest portret nieznajomego rudowłosego chłopaka…).  To kapitalna bohaterka literacka: inteligentna, trochę szalona, bardzo współczesna, mądra i wrażliwa, choć czasem nieznośna. Niespodziewany wyjazd z Warszawy to początek przygody, w której pojawią się: szary chevrolet, Lou Marchewka, Dereń ( Jan Dereń…), skarb burmistrz Klubego. Intryga kryminalna prowadzi do zaskakującej puenty …

Ani słowa o Zosi to książka pełna humoru, współczesna, ale też mądrze pokazująca przeszłość: wielką historię obecną w losach zwykłych ludzi.

Zuzanna Orlińska, Ani słowa o Zosi, Wydawnictwo Literatura, Łódź 2013